Sınav Kaygısı: Düşman mı, Yoksa Kontrol Edilebilir Bir Duygu mu? – Uzm. Psk. Esra Özel
Sınav Kaygısı: Düşman mı, Yoksa Kontrol Edilebilir Bir Duygu mu?
Sınav yaklaştıkça kalbiniz daha hızlı atmaya başlıyor mu? Bildiğiniz her şeyi unuttuğunuzu mı hissediyorsunuz? Merak etmeyin, yalnız değilsiniz. Meşhur çizgi karakter İsmail Abi’nin de dediği gibi, bazen stresten kafamızdaki her şey “bigidık bigidık” birbirine karışabilir.
Nedir Bu Sınav Kaygısı?
Sınav kaygısı, aslında zihnimizin sınava yüklediği ‘aşırı’ anlamlardan kaynaklanır. Eğer sınavı bir ‘ölüm kalım meselesi’ veya ‘tek başarı kriteri’ olarak görürseniz, vücudunuz doğal olarak savaş ya da kaç tepkisi verir.
• Fizyolojik Belirtiler: El titremesi, mide kasılması, terleme veya uyku bozuklukları… Bunlar aslında vücudunuzun size ‘Şu an stres altındayım!’ deme şeklidir.
Düşünce Tuzaklarına Dikkat!
Kaygıyı besleyen en büyük canavar, kendi zihnimizdeki 4 temel düşünce hatasıdır:
- Aşırı Genelleme: ‘Bir denemem kötü geçti, gerçek sınavda da mahvolacağım.’ (Gerçekten mi?)
- Ya Hep Ya Hiç: ‘Eğer tıp fakültesini kazanamazsam hayatım biter.’ (Gri alanlara yer açın!)
- Büyütme/Küçültme: Kendi başarınızı şans eseri görüp, hatalarınızı devasa bir başarısızlık olarak algılamak.
- -Meli/-Malı Takıntısı: ‘En iyisi olmalıyım.’ Bu katı kurallar sizi sadece yorar.
Kaygıyı Dizginleme Yöntemleri
Kaygıyla baş etmek için hem zihnimizi hem de bedenimizi eğitebiliriz.
- Zihinsel Uygulamalar (ABC Kuramı)
Olaylar (A), düşüncelerimiz (B) ve sonuçlar © arasındaki bağı çözün. Sizi üzen sınavın kendisi değil, sınav hakkındaki ‘Eyvah, yapamayacağım!’ (B) düşüncenizdir.
• Taktik Değiştirin: Sınava bildiğiniz sorulardan başlayın. Doğru yaptıkça özgüveniniz artacak, kaygınız azalacaktır.
2. Düşünce Biçimini Yenileyin
• ‘Hiç zamanım yok’ yerine ‘Kalan zamanımı en verimli nasıl kullanabilirim?’
• ‘Aptal olmalıyım’ yerine ‘Bu konuyu anlamakta zorlanmam, daha fazla pratik yapmam gerektiği anlamına gelir.’
3. Sürece Odaklanın
Sonucu kazanıp kazanamayacağınızı düşünmek sizi felce uğratabilir. Bunun yerine bugünkü çalışma programınıza odaklanın. ‘Sonuca odaklanma felci’ yaşamamak için adımlarınızı küçük ve gerçekçi tutun.
4. Bedensel Uygulamalar
Zihniniz sakinleşmiyorsa, bedeninizi sakinleştirerek işe başlayın.
• Nefes Egzersizleri: Doğru ve derin nefes, otonom sinir sisteminizi sakinleştirmenin en hızlı yoludur.
• Gevşeme Egzersizleri: Kaslarınızdaki gerginliği sistematik olarak serbest bırakmak, enerjinizi ve dikkatinizi artırır.
Ailelere ve Öğretmenlere Not
Araştırmalar gösteriyor ki, babadan ziyade annelerin sıkı denetimi ve yüksek beklentisi sınav kaygısını daha çok artırıyor. Çocuklarınızı eleştirmek veya küçük düşürmek yerine, onların çabasını takdir eden bir tutum sergilemek, en büyük ilaçtır.
Sonuç Olarak
Thomas Edison’un dediği gibi, ders çıkarılan her başarısızlık aslında bir tecrübedir. Sınav sadece bir basamaktır, hayatın kendisi değildir. Kendinize inanın, planlı çalışın ve gerekirse uzmanlardan (psikolog, rehber öğretmen) yardım almaktan çekinmeyin.
