Şema Terapiye Göre Kaygının Kökeni

Şema terapi, bireyin çocukluk döneminde karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçlarının zamanla kalıcı düşünce ve duygu kalıplarına dönüşmesini açıklar.

Kaygı ile en çok ilişkili şemalar:

1. Terk Edilme Şeması

Kişi, sevdiği insanların onu bırakacağına dair yoğun bir korku taşır.

Bu durum ilişkilerde aşırı hassasiyet ve kaygıya neden olur.Bu durum kişinin kaygısını artırır.

2. Kusurluluk / Değersizlik Şeması

Kişi kendini yetersiz, eksik ya da sevilmeye layık olmayan biri olarak algılar.

Bu da sosyal kaygı ve reddedilme korkusunu artırır.Bu yüzden ilişki kurmakta kaçabilir.Sağlıksız ilişkilerde kalabilir.

3. Kontrol Kaybı / Kötü Bir Şey Olacak İnancı/Karamsarlık Şeması

Belirsizliğe tahammülsüzlük vardır.

“Ya kötü bir şey olursa?” düşüncesi kaygıyı sürekli besler.

Kaygı Neden Geçmez? (Şema Perspektifi)

Kaygı bozukluğu çoğu zaman yüzeyde görünen belirtilerden ibaret değildir.

Altında çalışan otomatik şema mekanizmaları vardır:

• Aynı durumlara aynı şekilde tepki verme

• Zihnin sürekli tehdit araması

• Duyguların çocukluk deneyimleriyle tetiklenmesi

• Kaçınma davranışlarının kaygıyı pekiştirmesi

Kısacası, kişi sadece “kaygıyı azaltmaya” çalıştığında değil,

kaygıyı üreten şemaları fark ettiğinde iyileşme başlar.

Şema Modları ve Kaygı

Şema terapide yalnızca şemalar değil, “modlar” da önemlidir.

Kaygı yaşayan bireylerde sık görülen modlar:

• İncinmiş Çocuk Modu: Güvende hissetmez, korku yoğundur

• Endişeli Koruyucu Mod: Sürekli düşünerek kontrol sağlamaya çalışır

• Cezalandırıcı Ebeveyn Modu: “Yetersizsin, hata yapmamalısın” iç sesi

Bu modlar aktive olduğunda kişi kendini yoğun kaygı içinde bulur.

Kaygı ile Baş Etmede Şema Terapi Yaklaşımı

1. Şemaları Fark Etmek

Kaygının sadece “bugünle” ilgili olmadığını görmek,

geçmişten gelen kalıpları anlamak ilk adımdır.Bu şemalarla yüzleşmek.

2. Duygusal İhtiyaçları Tanımak

Güven, kabul, değer görme gibi temel ihtiyaçlar yeniden ele alınır.

3. Sağlıklı Yetişkin Modunu Güçlendirmek

Kişi zamanla kendi duygularını düzenleyebilen,

daha gerçekçi düşünebilen bir yapıya geçer.

4. Kaçınma Yerine Yüzleşme

Kaygıyı tetikleyen durumlardan kaçmak yerine,

kontrollü şekilde üzerine gitmek iyileşmeyi sağlar.