Yıkıcı Davranışların Klinik Psikoloji Tablosu – Kl. Psk. Ubeydullah Yıldız
Yıkıcı Davranışların Klinik Psikoloji Tablosu
Açıklama
Yıkıcı davranış bozuklukları, bireyin dürtülerini kontrol etmekte güçlük yaşadığı ve toplumsal kuralları ihlal eden davranışlar sergilediği ruhsal durumlardır. Bu bozukluklar genellikle çocukluk ve ergenlik döneminde başlamakta, ancak yetişkinlikte de devam edebilmektedir. Birey saldırganlık, öfke patlamaları, çalma veya yangın çıkarma gibi yıkıcı davranışlar gösterebilir. Bu durum hem kişinin kendi yaşamını hem de çevresindekileri olumsuz etkileyebilmektedir.
Belirtiler
- Kişi sık sık öfke patlamaları yaşamaktadır.
- Kişi dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaktadır.
- Kişi başkalarına zarar verici davranışlar sergileyebilmektedir.
- Kişi tekrarlayıcı biçimde çalma veya yangın çıkarma gibi eylemlerde bulunabilmektedir.
Nedenleri
Yıkıcı davranışların nedenleri biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle açıklanmaktadır. Beyindeki dürtü kontrol mekanizmalarındaki işlevsel farklılıklar, genel yatkınlık ve çocukluk travmaları bu bozuklukların gelişimine zemin hazırlamaktadır.
Başa Çıkma Yöntemleri
- Psikiyatrik Değerlendirme ve İlaç Kullanımı
Yıkıcı davranış bozukluklarında psikiyatrist değerlendirmesi önemlidir. Dürtüsellik ve öfke kontrolü için gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi uygulanabilmektedir. - Psikoterapi
Kısa süreli bilişsel terapi ve uzun süreli dinamik terapi, bireyin öfke yönetimini geliştirmesine, dürtü kontrolünü artırmasına ve sağlıklı baş etme yöntemleri kazanmasına yardımcı olabilmektedir. - Ek Destekleyici Yöntemler
Aile terapisi, sosyal beceri eğitimi, okul temelli müdahaleler ve stres yönetimi çalışmaları süreci desteklemektedir.
DSM-5’e Göre Yıkıcı Davranış ve Dürtü Kontrol Bozuklukları
1. Aralıklı Patlayıcı Bozukluk
Kişi kontrolsüz öfke patlamaları ve saldırgan davranışlar sergilemektedir.
- Küçük olaylara aşırı tepki verme
- Fiziksel veya sözel saldırılar
2. Kleptomani
Kişi ihtiyacı olmadığı halde çalma dürtüsünü engelleyememektedir.
- Tekrarlayan hırsızlık davranışları
- Çalma sonrası geçici rahatlama
3. Piyromani
Kişi yangın çıkarma dürtüsünü engelleyememektedir.
- Tekrarlayan ateş yakma
- Yangınla ilgili aşırı merak ve heyecan
4. Davranım Bozukluğu
Kişi başkalarının haklarını ihlal eden saldırgan davranışlar göstermektedir.
- Kavga etme, zarar verme
- Mala zarar verme, yalan söyleme
5. Diğer Belirtilen veya Belirtilmeyen Yıkıcı Davranış Bozuklukları
Tanı kriterlerini tam karşılamayan ancak yıkıcı davranış örüntülerinin bulunduğu durumlar bu başlık altında değerlendirilmektedir.
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Kişi öfke kontrolünde zorlanıyor, dürtülerini yönetemiyor ve bu durum çevreye zarar veriyorsa profesyonel yardım almak gerekmektedir. Yıkıcı davranışlar sosyal, akademik ve mesleki işlevselliği bozuyorsa psikiyatri ve psikoterapi desteği büyük önem taşımaktadır. Yıkıcı davranışlar, bireyin hem kendi yaşamını hem de çevresindekilerin yaşamını zorlaşabilen ciddi durumlardır. Ancak psikiyatri ve psikoterapi desteğiyle bu davranışların kontrol altına alınması mümkündür. Doğru müdahaleler ve sabırlı bir süreçle olumlu değişimler sağlanabilir. Esenliğe kendi yolunuzu bulma dileğiyle…
Klinik Psikolog Ubeydullah Yıldız
