Bilişsel Esneklik – Psk. Sude Çetin
Bilişsel Esneklik Nedir?
Bilişsel esneklik, bireyin değişen durumlara uyum sağlayabilme, farklı bakış açıları geliştirebilme ve gerektiğinde düşünce veya davranışını değiştirebilme becerisidir.
Basit bir ifadeyle;
- Planlar değiştiğinde uyum sağlayabilmek
- Farklı çözümler üretebilmek
- Yeni insanlara ve ortamlara adapte olabilmek
gibi becerileri kapsar.
Özellikle özel gereksinimli çocuklarda bilişsel esneklik gelişimi, günlük yaşam becerileri ve sosyal uyum açısından büyük önem taşır.
Çocuklar Neden Değişime Zor Uyum Sağlar?
Bazı çocuklar rutinlere sıkı sıkıya bağlı olabilir. Bu durum özellikle:
- Otizm spektrum bozukluğu
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
- Öğrenme güçlüğü
gibi durumlarda daha belirgin şekilde görülebilir.
Rutinler çocuklara güven verir. Bu nedenle rutinin değişmesi, çocukta:
- Kaygı
- Öfke
- İçe kapanma
- Davranışsal zorlanmalar
gibi tepkilere yol açabilir.
Bu tepkiler çoğu zaman “uyumsuzluk” değil, değişimi anlamlandırma ve baş etme çabasıdır.
Veliler olarak sizler, çocuklarınızın bilişsel esneklik gelişiminde çok önemli bir rol oynuyorsunuz. Evde uygulayabileceğiniz bazı destekleyici öneriler:
1. Küçük Değişikliklerle Başlayın
Günlük rutinde küçük değişiklikler yaparak çocuğunuzun esneklik kazanmasını destekleyebilirsiniz.
Örneğin:
- Farklı bir bardak kullanmak
- Farklı bir yoldan okula gitmek
2. Seçenek Sunun
Çocuğunuza seçim hakkı vermek, kontrol duygusunu artırır ve değişime direnci azaltır.
- “Mavi tişört mü, kırmızı tişört mü?” gibi basit seçenekler sunabilirsiniz.
3. Değişimi Önceden Haber Verin
Ani değişiklikler çocuklar için zorlayıcı olabilir.
- “Yarın yeni bir öğretmenle çalışacağız” gibi önceden bilgilendirme yapmak, uyumu kolaylaştırır.
4. Duygularını Anlayın ve İsimlendirin
Çocuğunuz zorlandığında:
- “Şu an biraz huzursuz hissediyorsun, bu çok normal” gibi ifadeler kullanarak onu anladığınızı gösterin.
5. Model Olun
Çocuklar en çok gözlemleyerek öğrenir. Siz değişimlere sakin ve esnek yaklaştıkça, çocuğunuz da bunu model alacaktır.
