Via Negativa – Uzm. Psk. Meliha Karayay
Via Negativa: Psikolojik İyileşmenin Bırakarak Başlayan Yolu
Via Negativa Nedir?
Via Negativa, bir olgunun ne olmadığını tanımlayarak onu daha net kavramayı amaçlar. Psikoloji alanına uyarlandığında bu yaklaşım, bireyin işlevsiz başa çıkma mekanizmalarını fark etmesini ve bunları azaltmasını hedefler. Bazen iyileşme, kişiye zarar veren düşünce kalıplarını ve ilişkileri hayatından çıkarmakla mümkün olur. Bu yaklaşım felsefede Via Negativa olarak adlandırılır.
Travma ve Savunma Mekanizmaları
Via Negativa, bir şeyi tanımlamanın en iyi yolunun onun ne olmadığını söylemek olduğunu savunur. Psikolojide ise bu, bireyin kendisini zorlayan yükleri fark edip azaltması anlamına gelir. Travma yaşamış birçok kişi güçlü görünmek için duygularını bastırır, yardım istemekten kaçınır ve her şeyi kontrol etmeye çalışır. Bu durum uzun vadede kaygı bozukluklarına ve tükenmişliğe yol açabilir.
Savunma Mekanizmaları ve Sonuçları
Travmatik yaşam deneyimleri, bireyin kendini korumak amacıyla geliştirdiği savunma stratejilerini beraberinde getirir. Duyguları bastırmak, kaçınmak, aşırı kontrol etmek veya sürekli başkalarını memnun etmeye çalışmak bu stratejiler arasında yer alır. Kısa vadede işe yarayan bu yöntemler, uzun vadede kaygı bozuklukları, depresyon ve tükenmişlik sendromu ile ilişkilendirilmektedir.
Farkındalık ve Sorgulama Süreci
Psikoterapi sürecinde danışanın ilk kazandığı becerilerden biri farkındalıktır. Birey, kendisine şu soruları sormaya başlar:
– Hangi düşünce kalıplarım bana zarar veriyor?
– Hangi ilişkiler beni duygusal olarak tüketiyor?
– Kendimle nasıl konuşuyorum?
Bu sorgulama süreci, kişinin otomatik pilotta sürdürdüğü davranışları görünür kılar. Via Negativa yaklaşımı, danışanın hayatına yeni sorumluluklar yüklemekten ziyade mevcut yükleri azaltmasını hedefler. Böylece birey psikolojik esneklik kazanır.
Psikoterapide Uygulama ve Etkileri
Araştırmalar, psikolojik iyilik halinin yalnızca olumlu duyguların artmasıyla değil, stres yaratan unsurların azalmasıyla da ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi, şema terapi ve mindfulness temelli yaklaşımlar, danışanın işlevsiz düşünce kalıplarını tanımlamasını ve dönüştürmesini destekler. Via Negativa bu süreçte sadeleştirici bir çerçeve sunar.
Bu yaklaşım özellikle:
Kaygı bozuklukları
Travma sonrası stres bozukluğu
İlişki problemleri
Somatizasyon
Tükenmişlik sendromu
alanlarında etkili bir zemin oluşturur.
Sonuç
Sonuç olarak psikolojik iyileşme yalnızca “daha iyi olmak” değil, “daha az zarar görmek” üzerine de kuruludur. Terapi, bireyin hayatındaki yükleri azaltmasına, sınırlarını fark etmesine ve kendine daha şefkatli bir ilişki kurmasına yardımcı olur. Via Negativa yaklaşımı, bireyin iyilik halini karmaşıklaştırmak yerine sadeleştirerek güçlendiren bir yol sunar.
