Aile Danışmanlığı: Sistemsel Bir Bakış ve Değişimin Dinamikleri – Psk. Ilgaz Baran Karaltı

Aile Danışmanlığı: Sistemsel Bir Bakış ve Değişimin Dinamikleri

Aile, yalnızca bireylerin toplamından oluşan bir grup değil; her bir parçanın diğerini etkilediği, yaşayan ve dinamik bir sistemdir. Modern psikolojide aile danışmanlığı, bu sistemin aksayan yönlerini onarmayı, iletişimi güçlendirmeyi ve kriz anlarında ailenin dayanıklılığını (resilience) artırmayı hedefler.

1. Aile Danışmanlığı Nedir?

Aile danışmanlığı; aile üyeleri arasındaki ilişkileri geliştirmek, çatışmaları çözümlemek ve aile içindeki işlevselliği artırmak amacıyla yürütülen profesyonel bir süreçtir. Bireysel terapiden farkı, odak noktasının bireyin kendisi değil, bireyler arasındaki ilişki ve etkileşim kalıpları olmasıdır.

2. Sistemsel Yaklaşım: Sorun Kimde?

Aile danışmanlığında sıklıkla başvurulan Sistem Kuramı, aileyi bir bütün olarak ele alır. Bu yaklaşıma göre, aile içindeki bir bireyin yaşadığı semptom (örneğin bir çocuğun okul başarısızlığı veya bir ebeveynin öfke kontrol sorunu), aslında aile sistemindeki bir dengesizliğin dışavurumu olabilir. Danışmanlık süreci, “günah keçisi” ilan edilen bireyi iyileştirmekten ziyade, sistemin tamamındaki döngüleri fark etmeyi sağlar.

3. Aile Danışmanlığının Temel Alanları

Danışmanlık süreci genellikle şu temel dinamikler üzerinde şekillenir:

• İletişim Kalıpları: “Sen” dili yerine “Ben” dilinin kullanılması, dolaylı mesajlar yerine açık iletişimin kurulması.
• Sınırlar ve Hiyerarşi: Ebeveyn ve çocuk arasındaki sınırların netliği; aşırı iç içe geçmiş veya aşırı kopuk ilişkilerin dengelenmesi.
• Duygusal Düzenleme: Aile üyelerinin birbirlerinin duygularını valide etme (doğrulama) becerisi kazanması.
• Kriz Yönetimi: Boşanma, kayıp, taşınma veya hastalık gibi yaşam döngüsü değişimlerine uyum sağlama.

4. Neden Aile Danışmanlığına Başvurulmalı?

Araştırmalar, aile danışmanlığının özellikle şu durumlarda yüksek başarı sağladığını göstermektedir:

• Öğrenilmiş Çatışma Döngüleri: Aynı konuların sürekli tartışılıp çözüme kavuşmaması.
• Ebeveynlik Tutumları: Çocuk yetiştirme konusunda yaşanan fikir ayrılıkları ve disiplin sorunları.
• Duygusal Uzaklaşma: Aile üyelerinin birbirinden kopması ve “aynı evde yabancı” hissetme durumu.
• Travma ve Kayıplar: Aileyi sarsan ani değişimlerin sistem üzerindeki yıkıcı etkisini hafifletmek.

5. Değişim Mümkün mü?

Aile danışmanlığı, aileye sihirli bir değnek dokundurmaz; ancak aileye kendi kaynaklarını nasıl kullanacaklarını öğretir. Gottman Yöntemi ve Yaşantısal Aile Terapisi gibi kanıta dayalı yaklaşımlar, sağlıklı bir aile yapısının “hiç tartışmamak” değil, “çatışmaları yönetebilmek” üzerine kurulu olduğunu kanıtlamıştır.

Kaynakça

• Goldenberg, H., & Goldenberg, I. (2012). Family Therapy: An Overview. Cengage Learning. (Sistem kuramı ve genel yaklaşımlar üzerine temel kaynak).
• Gottman, J. M., & Silver, N. (2015). The Seven Principles for Making Marriage Work. Harmony. (İlişki dinamikleri ve iletişim üzerine).
• Satir, V. (1988). The New Peoplemaking. Science and Behavior Books. (Aile içi iletişim kalıpları ve özsaygı üzerine).
• Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy. Harvard University Press. (Yapısal aile terapisi ve sınırlar üzerine).