Antidepresanlar bağımlılık yapar mı? – Prof. Dr. Pınar Çetinay Aydın

Antidepresanlar bağımlılık yapar mı?

Kavramsal çerçeve: bağımlılık ve yoksunluk

Antidepresanlar, bağımlılığın tıbbi tanımına göre bağımlılık yapmazlar. Hastalarımızda ya da çevremizde antidepresanlara yönelik ön yargılar antidepresanların bağımlılık yaptığı yönünde olabiliyor. Ya da ilk sırada gelen soru, “antidepresanlar bağımlılık yapar mı/yapıyor değil mi?” oluyor. 1997 yılında yapılan bir çalışmada katılımcıların %74’ünün antidepresanların bağımlılık yaptığını düşündüğü bildirilmiştir (Paykel ES, Hart D, Priest RG. Changes in public attitudes to depression during the Defeat Depression Campaign. Br J Psychiatry. 1998 Dec;173:519-22). Klinik uygulamalarımızda sıklıkla gördüğümüz bir durum, hastalarımızın antidepresan ilaçla tedavisi sürmekteyken hastalık belirtilerinde düzelme başlayınca tedavisi hekim tarafından sonlandırılmasa da ilacını keserek nasıl olacağını görme merakı ile ilacını kesmesidir. Buna bağlı olarak kesilme belirtileri ya da kesilme sendromu yaşayabilmektedirler. Bu durum da antidepresanın bağımlılık yaptığı şeklinde yanlış yorumlanabilmektedir. Dolayısıyla antidepresanlar bağlamında yoksunluk (withdrawal) ile bağımlılık (addiction) kavramlarının birbirinden ayrılması kritik önemdedir. Bağımlılık, temel olarak yineleyici madde arama ve kullanma davranışı, kontrol kaybı ve zarara rağmen kullanımın sürdürülmesiyle tanımlanan bir sendromdur; oysa antidepresanlarda görülen yoksunluk belirtileri, bu yineleyici davranış örüntüsünden çok, ilacın kesilmesine bağlı olarak ortaya çıkan fizyolojik ve psikolojik uyum tepkilerini yansıtır. Psikiyatrik hastalıkları tanımlayan sınıflandırma sistemleri ve randomize plasebo kontrollü çalışmalar, antidepresanların bağımlılık yapıcı maddeler olarak tanımlanmasını desteklememektedir. Antidepresanları bağımlılık modeli içine yerleştirmekten çok yoksunluğun tek bir sebebe bağlı olmayabileceği doğasını tanımak ve yoksunluk yaşayan az sayıda ama klinik açıdan önemli bir hasta grubuna yönelik uygun değerlendirme ve müdahale stratejileri geliştirilmesi önemlidir. Bunun dışında vücuttan atılma süresi çok kısa olan antidepresanları hekim kontrolünde keserken de bazı hastalar çekilme belirtileri yaşayabilir, bu da yine hekimin uygun göreceği müdahalelerle çözülebilecek bir durumdur ve antidepresanın bağımlılık yaptığı anlamına gelmez.