Sessiz Anlaşmalar: İlişkilerde Hiç Konuşulmadan Kurulan Psikolojik Sözleşmeler
Sessiz anlaşmalar çoğunlukla erken çocukluk deneyimlerine dayanır. Çocuk, bakım verenleriyle kurduğu ilişkide sevgiye ulaşmanın, kabul görmenin ya da cezadan kaçınmanın yollarını öğrenir. Örneğin, duygularını ifade ettiğinde geri çekilen bir ebeveynle büyüyen çocuk, “duygularımı göstermezsem terk edilmem” şeklinde bilinçdışı bir ilişki kuralı geliştirebilir. Bu kural yetişkinlikte romantik ilişkilerden iş ilişkilerine kadar pek çok alana taşınır.
Bu tür anlaşmaların en temel özelliği, iki taraf arasında açıkça konuşulmamış olmalarıdır. Birey kendi iç dünyasında belirli bir beklenti geliştirir; karşı tarafın da bunu kendiliğinden bilmesini bekler. Beklenti karşılanmadığında ise yoğun bir hayal kırıklığı, değersizlik hissi ve öfke ortaya çıkar. Çoğu zaman bu duygular “anlaşılamamak” teması etrafında şekillenir.
Sessiz anlaşmalar ilişkilerde dengesiz güç dağılımlarına yol açabilir. Sürekli anlayan, idare eden ya da fedakârlık yapan taraf olmak, kısa vadede ilişkiyi sürdürmeyi kolaylaştırsa da uzun vadede tükenmişliğe neden olur. Bu noktada birey, kendi ihtiyaçlarını bastırarak ilişkiyi ayakta tuttuğunu fark etmeyebilir. Ancak bastırılan ihtiyaçlar dolaylı yollarla ortaya çıkar; pasif agresif davranışlar, ani kopuşlar ya da yoğun içe çekilme bu belirtiler arasındadır.
Terapötik süreçte sessiz anlaşmaların görünür kılınması, bireyin ilişki içindeki rolünü yeniden değerlendirmesini sağlar. Danışan, hangi beklentileri dile getirmeden taşıdığını ve bunların kökenini fark etmeye başladığında, ilişkisel sınırlar daha net bir hâl alır. Amaç, sessiz anlaşmaları tamamen ortadan kaldırmak değil; onları bilinçli, esnek ve konuşulabilir hâle getirmektir.
Sonuç olarak sessiz anlaşmalar, ilişkilerin gizli mimarlarıdır. Fark edilmediklerinde ilişkisel çatışmaların temel kaynağı hâline gelirler. Sağlıklı ilişkiler ise beklentilerin açıkça ifade edilebildiği, ihtiyaçların suçluluk duymadan konuşulabildiği alanlarda gelişir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
